Ο Γενετικός Έλεγχος Κληρονομούμενου Καρκίνου

Ανακαλύψτε εάν διαθέτετε γενετική προδιάθεση για εμφάνιση των συχνότερων μορφών κληρονομικού καρκίνου. Ο γονιδιακός έλεγχος βοηθάει γυναίκες και άνδρες να ανακαλύψουν εάν διατρέχουν σημαντικό κίνδυνο εμφάνισης των συχνότερων μορφών κληρονομικού καρκίνου, όπως ο καρκίνος του μαστού, των ωοθηκών, του παχέος εντέρου, του παγκρέατος κ.α. Η εργαστηριακή ταυτοποίηση του κληρονομούμενου καρκίνου έχει ιδιαίτερη σημασία:

• για την πρώιμη διάγνωση της νόσου, πριν από την εμφάνιση των συμπτωμάτων, καθώς σε αυτά τα άτομα εντατικοποιούνται οι προληπτικοί έλεγχοι. Η έγκαιρη πρόληψη πραγματοποιείται με χρήση χημειοπροφύλαξης ή/και ειδικών χειρουργικών επεμβάσεων, όπως επίσης και με την αποφυγή της έκθεσης του ατόμου με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, σε ορμόνες, π.χ. που χορηγούνται κατά την τεχνητή γονιμοποίηση ή την εμμηνόπαυση.
• για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας καθώς αυτήν αυξάνεται όσο πιο έγκαιρη είναι η διάγνωση.

Λόγοι για να εξεταστείς

 

Οικογενειακό Ιστορικό	Έχεις οικογενειακό ιστορικό καρκίνου; Η ύπαρξη συγγενών πρώτου βαθμού με καρκίνο ή μελών της οικογένειας που εμφάνισαν καρκίνο σε ηλικία μικρότερη από αυτή που θα αναμένονταν μπορεί να αποτελεί ένδειξη γονιδιακής μετάλλαξης.
Προσωπικό Ιστορικό	Έχεις προσωπικό ιστορικό καρκίνου; Όταν ένα άτομο διαγνώζεται με έναν τύπο καρκίνου τον θέτει σε υψηλότερο κίνδυνο να διαγνωστεί και με άλλο τύπο. Προτείνονται επιπλέον διαγνωστικές εξετάσεις.
Καρκίνος του μαστού και των ωοθηκών	Κληρονομούμενες μεταλλάξεις στα πιο συχνά γονίδια αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου. Προληπτικά βήματα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο και να ενημερώσουν τα οικογενειακά μέλη για τις πιθανότητες να νοσήσουν.
Ελλιπή στοιχεία ιστορικού	Εάν είσαι υιοθετημένος ή υπάρχουν κενά στο οικογενειακό ιστορικό σου, ο γονιδιακός έλεγχος για κληρονομούμενους καρκίνους παρέχει την πληροφόρηση για το εάν έχεις την προδιάθεση να νοσήσεις ή να μεταβιβάσεις κάποιο μεταλλαγμένο γονίδιο στους απογόνους σου.

Οι ειδικοί προτείνουν γενετικό έλεγχο σε άτομα που απαντούν ΝΑΙ σε οποιαδήποτε από τα ακόλουθα:

 

ΣΥΧΝΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΥ	Εμφάνιση περισσοτέρων του ενός από τους παρακάτω τύπους καρκίνου από την ίδια πλευρά της οικογένειας: μαστού, ωοθηκών, προστάτη, πάγκρεας, ενδομητρίου, ορθοκολικού, γαστρικού, κύστης, πυέλου, νεφρού, χοληφόρων οδών, λεπτού εντέρου, εγκεφάλου, μελάνωμα
ΗΛΙΚΙΑ	Εμφάνιση ενός από τους παρακάτω τύπους σε ηλικία μικρότερη των 50: καρκίνος του μαστού, ορθοκολικού, ενδομητρίου
ΣΠΑΝΙΟΙ ΤΥΠΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΥ	Εμφάνιση ενός από τους παρακάτω σπάνιους τύπους καρκίνου σε οποιαδήποτε ηλικία: ωοθηκών, μαστού σε αρένες, τριπλά αρνητικός καρκίνος του μαστού, ορθοκολικός καρκίνος με μικροδορυφορική αστάθεια (MSI), καρκίνος του ενδομητρίου με μικροδορυφορική αστάθεια (MSI), 10 ή περισσοτέρους γαστρεντερικούς πολύποδες
ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ	Εθνικότητες υψηλού κινδύνου (π.χ. Ashkenazi Εβραίοι)

Γενετική Συμβουλευτική

Η γενετική συμβουλευτική αποτελεί τη διαδικασία επικοινωνίας του γενετιστή με τους ενδιαφερόμενους με σκοπό την ενημέρωσή τους:

α) σε θέματα διάγνωσης, πρόληψη και αντιμετώπισης της νόσου

β) στον τρόπο κληρονομικής μεταβίβασης της νόσου και της πιθανότητας επανεμφάνισής της

γ) στις εναλλακτικές επιλογές για την αντιμετώπιση πιθανών προβλημάτων και την παροχή συμβουλής για την επιλογή της προσφορότερης λύσης

Βασική αρχή της γενετικής συμβουλευτικής είναι η στήριξη και ενδυνάμωση του ασθενή, ώστε να μπορεί να κάνει ελεύθερες και ενημερωμένες επιλογές.

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στις προεκτάσεις για την ευρύτερη οικογένεια, ιδίως όταν πρόκειται για κληρονομούμενη πάθηση, οπότε πρέπει και να προσφέρεται γενετική συμβουλευτική σε συγγενικά άτομα τα οποία έχουν αυξημένη πιθανότητα για να νοσήσουν. Η προσυμπτωματική γενετική συμβουλευτική δίνει τη δυνατότητα για πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση στους φορείς προδιαθεσικών γονιδίων. Στην περίπτωση του καρκίνου και της κληρονομικής προδιάθεσής του, προτείνεται η γενετική συμβουλευτική όταν παρατηρούνται:

• Καρκίνοι σε πρώιμη ηλικία.
• Καρκίνοι σε πολλά άτομα στην ίδια οικογένεια.
• Συσχετιζόμενοι τύποι καρκίνου οι οποίοι παραπέμπουν σε σύνδρομο κληρονομικών καρκίνων.
• Σπάνιοι καρκίνοι.
• Καρκίνοι στην παιδική ηλικία.

Τα στάδια της ολοκληρωμένης γενετικής συμβουλευτικής είναι η κλινική γενετική εκτίμηση, ο καθορισμός του αναγκαίου για τη διάγνωση γενετικού ελέγχου και ερμηνεία των ευρημάτων, η ενημέρωση για το εκάστοτε γενετικό νόσημα και η πληροφόρηση προς ενδιαφερόμενους ασθενείς, γονείς και συγγενείς για την κληρονομικότητα (“γενετικός κίνδυνος”: η πιθανότητα να έχουν ή και να μεταβιβάσουν το νόσημα στους απογόνους) και για τους τρόπους πρόληψης του νοσήματος στο μέλλον.

Παρακάτω δίνεται η λίστα 94 γονιδίων που έχουν συσχετιστεί με προδιάθεση εμφάνισης καρκίνου.

Κληρονομικά καρκινικά σύνδρομα.

Γονίδιο	Καρκινικός τύπος	Κληρονομικό σύνδρομο
APC	Καρκίνωμα του ορθού	Οικογενής αδενωατώδης πολυποδίαση του εντέρου (FAP)
ATM	Καρκίνος του μαστού, του πνεύμονα, του παγκρέατος, σάρκωμα, μελάνωμα	Αταξία-τηλαγγειεκτασία
BRCA1, BRCA2, CHEK2, PALB2, BRIP1, RAD51C, RAD51D , PTEN, TP53, STK11, NBN, ATM, CDH1	Καρκίνος του μαστού, των ωοθηκών, του παγκρέατος, του στομάχου, προστάτη, μελάνωμα	Καρκίνος του μαστού και των ωοθηκών
CDH1	Καρκίνος του μαστού, του στομάχου	Διάχυτος τύπος γαστρικού καρκίνου
CDKN2A, CDK4	Δερματικό κακόηθες μελάνωμα, καρκίνος παγκρέατος	Οικογενές μελάνωμα
DCC	Καρκίνωμα του ορθού	Εμπλέκεται στον ορθοκολικό καρκίνο
EPCAM, MLH1, MSH2, MSH6, PMS1, PMS2	Καρκίνος του μαστού, των ωοθηκών, του ενδομητρίου, ορθοκολικού, του εντέρου ηπατοκυτταρικός	Μη πολυποδιακός καρκίνος του παχέος εντέρου (Σύνδρομο Lynch)
MEN1	Πρωτοπαθής υπερπαρα‐ θυρεοειδισμός, καρκίνος  παγκρέατος, υπόφυσης	Πολλαπλή ενδοκρινική  νεοπλασία τύπου 1
MET	Θηλώδες καρκίνωμα νεφρού	Κληρονομικό θηλώδες καρκίνωμα νεφρού
NF1	Νευρωϊνώματα	Νευρωϊνωμάτωση τύπου I
NF2	Καρκίνος των κυττάρων του Schwann και μηννιγίωμα	Νευρωϊνωμάτωση τύπου II
p16	Μελάνωμα	Οικογενές μελάνωμα
PTEN/MM, AC1/TP1	Καρκίνος μαστού, θυρεοειδούς, ενδομητρίου, πολύποδες εντέρου	Σύνδρομο Cowden
RB	Ρετινοβλάστωμα	Ρετινοβλάστωμα
RET	Μυελοειδές καρκίνωμα  θυρεοειδούς, καρκίνωμα  παραθυρεοειδούς, φαι‐ χρωμοκύττωμα	Πολλαπλή ενδοκρινική  νεοπλασία τύπου 2
SDHD, SDHC, SDHB	Παραγαγγλίωμα και φαι‐ οχρωμοκύττωμα	Κληρονομικό παραγαγγλίωμα και φαιχρωμοκύττωμα
SMAD4/ DPC4, BMPR1A	Πολύποδες γαστρεντερικού, καρκίνος εντέρου	Νεανική πολυποδίαση εντέρου
STKΙ1/ LKB1	Καρκίνος γαστρεντερικού, καρκίνος μαστού, όρχεος, γυναικολογικές κακοήθειες	Peutz‐Jeghers
TP53	Μεγάλη ποικιλία	Σύνδρομο Li-Fraumeni
VHL	Καρκίνωμα του ήπατος, παγκρεατικοί όγκοι κτλ.	Σύνδρομο von Hippel-Lindau
WTI	Νεφροβλάστωμα	Όγκος Wilms I

Καρκίνος του παχέου εντέρου

Για τον κολοορθικό καρκίνο συγκεκριμένα, έχουν περιγραφεί πολλαπλές γενετικές αλλαγές όπως μεταλλάξεις των γονιδίων RAS, BRAF και MLH1, χρωμοσωμική και μικροδορυφορική αστάθεια. Η παρουσία ή μη αυτών των γενετικών αλλαγών επιτρέπει την ταξινόμηση των κολοορθικών όγκων και τον καθορισμό της βέλτιστης θεραπευτικής προσέγγισης.

Γνωστά κληρονομούμενα σύνδρομα τα οποία προδιαθέτουν την ανάπτυξη κολοορθικού καρκίνου είναι:

o Οικογενής πολυποδίαση (FAP): ασθενείς με αυτή την κατάσταση έχουν μία μετάλλαξη ή απώλεια ενός εκ των γονιδίων FAP το οποίο έχει ως συνέπεια τη δημιουργία εκατοντάδων έως χιλιάδων πολυπόδων οι οποίοι αναπτύσσονται στο παχύ έντερο από μικρή ηλικία. Καρκίνος μπορεί να εμφανιστεί σε ένα ή περισσότερους από αυτούς τους πολύποδες πριν την ηλικία των 40 και καμιά φορά ήδη από την ηλικία των 20 ετών. Για την πρόληψη της εμφάνισης κολοορθικού καρκίνου σε αυτές τις περιπτώσεις το παχύ έντερο πρέπει να αφαιρεθεί χειρουργικά. Μία παραλλαγή αυτού του συνδρόμου είναι το AFAP δηλαδή το μειωμένης έντασης σύνδρομο FAP στο οποίο οι πολύποδες είναι λιγότερο συχνοί και εμφανίζονται σε μεγαλύτερη ηλικία συγκριτικά με το σύνδρομο FAP.

o Σύνδρομο Lynch γνωστό και ως οικογενής μη πολυποδιασικός κολοορθικός καρκίνος (HNPCC). Άτομα με αυτό το σύνδρομο έχουν γενετικές μεταλλάξεις σε γονίδια τα οποία είναι υπεύθυνα για την επιδιόρθωση του DNA. Μια συνέπεια αυτού είναι ένας καλοήθης όγκος του παχέος εντέρου που μπορεί να εξελιχθεί σε καρκίνο με γρηγορότερο ρυθμό (Κατά μέσο όρο σε 2-3 έτη) από ότι σε άτομα χωρίς το σύνδρομο Lynch. Όταν ο κολοορθικός καρκίνος συμβαίνει στο σύνδρομο Lynch η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 45 έτη. Το σύνδρομο αυτό επίσης σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο και για άλλου τύπου νεοπλασίες όπως του καρκίνου του ενδομητρίου και του καρκίνου των ωοθηκών.

Άλλα, λιγότερο γνωστά, κληρονομούμενα σύνδρομα περιλαμβάνουν το σύνδρομο Turcot, Peutz-Jeghers και   το MYH-σχετιζόμενη πολυποδίαση. Άτομα που έχουν καταγωγή AshkenaziJewish έχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης κολοορθικού καρκίνου εξαιτίας συγκεκριμένων γενετικών μεταλλάξεων σε αυτή την ομάδα του πληθυσμού.

Πολυγονιδιακός έλεγχος

Ο πολυγονιδιακός έλεγχος κληρονομούμενων μορφών καρκίνου με τη χρήση τεχνολογιών αλληλούχισης  “νέας γενιάς” συμβάλλει στην ταυτόχρονη ανάλυση γονιδίων που σχετίζονται με έναν τύπο καρκίνου ή και με πολλούς. Προτείνετε σε ασθενείς με προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του οποίου η εμφάνιση αποδίδεται στη μεταλλαγή περισσοτέρων του ενός γονιδίων. Επίσης μπορεί να φανεί ιδιαιτέρως χρήσιμος σε άτομα των οποίων το οικογενειακό ιστορικό αποκαλύπτει μία προδιάθεση αλλά τα ίδια είχαν αρνητικό αποτέλεσμα ως προς το μονογονιδιακό σύνδρομο. Τα αποτελέσματα του τεστ είναι απαραίτητο να δίνονται και να ερμηνεύονται από επαγγελματίες γενετιστές καθώς είναι σύνθετα και ευκόλως παρεξηγήσιμα. 

Παρακάτω δίνεται ένας πίνακας που παρουσιάζει τα 30 κυριότερα γονίδια που σχετίζονται με κάποια μορφή κληρονομούμενου καρκίνου.

Γονίδιο	Μαστού	Ωοθηκών	Τραχήλου	Κολοορθικού	Μελάνωμα	Παγκρέατος	Στομάχου	Προστάτη
BRCA1	√	√				√		√
BRCA2	√	√			√	√		√
MLH1		√	√	√		√	√	√
MSH2		√	√	√		√	√	√
MSH6		√	√	√			√	√
PMS2		√	√	√				√
EPCAM		√	√	√		√	√	√
APC				√		√	√
MUTYH				√
MITF					√
BAP1					√
CDKN2A					√	√
CDK4					√
TP53	√	√	√	√	√	√	√	√
PTEN	√		√	√	√
STK11	√	√	√	√		√	√
CDH1	√						√
BMPR1A				√		√	√
SMAD4				√		√	√
GREM1				√
POLD1				√
POLE				√
PALB2	√	√				√
CHEK2	√			√				√
ATM	√					√		√
NBN	√							√
BARD1	√
BRIP1	√	√
RAD51C		√
RAD51D		√

Πίνακας γονιδίων που σχετίζονται με κληρονομούμενα σύνδρομα.

Γονίδιο	Σύνδρομο
MLH1, EPCAM, MSH2, MSH6, PMS2	Σύνδρομο Lynch
APC	Οικογενής πολυποδίαση (FAP), Σύνδρομο AFAP
MUTYH	Σύνδρομο MAP
TP53	Σύνδρομο Li-Fraumeni
PTEN	Σύνδρομο Cowden
STK11	Σύνδρομο Peutz-Jeghers
BMPR1A, SMAD4	Σύνδρομο νεανικής πολυποδίασης (JPS)
GREM1	Κληρονομικό σύνδρομο μικτής πολυποδίασης (HMPS)
POLD1, POLE	Σύνδρομο PPAP
NBN	Σύνδρομο θραύσης Nijmegen (NBS)
BRIP1, RAD51C	Αναιμία Fanconi